Sigorta Primi Nedir, Nasıl Düşürülür? Kapsamlı Rehber

Sigorta primi nedir, nasıl düşürülür? Bu sorular, sadece birer merak konusu değil, aynı zamanda finansal sağlığınızı doğrudan etkileyen kritik meselelerdir. Birçoğumuz sigorta poliçesi alırken sadece fiyat etiketine bakar, ancak primin ardındaki dinamikleri, onu etkileyen faktörleri ve en önemlisi nasıl optimize edebileceğimizi nadiren derinlemesine araştırırız. Deva Sigorta Danışmanı olarak size, sigorta primlerinin karmaşık dünyasında yol gösterecek, bütçenizi koruyacak ve akıllıca kararlar almanızı sağlayacak eşsiz bir rehber sunuyorum. Bu rehberde, primin tanımından hesaplama yöntemlerine, düşürme stratejilerinden sıkça yapılan hatalara kadar her detayı bulacaksınız.

Sigorta Primi Nedir?

Sigorta primi, sigortalı kişinin veya kurumun, belirli bir riskin gerçekleşmesi durumunda ortaya çıkacak zararları karşılamak üzere sigorta şirketine ödediği ücrettir. Bir nevi, gelecekteki belirsizliklere karşı satın alınan güvencenin bedelidir.

Sigorta primi, sigorta sözleşmesinin temelini oluşturan, sigortalı ile sigortacı arasındaki taahhüdün mali karşılığıdır. Bu ücret, sigorta şirketinin üstlendiği riski dengelemek, olası hasarları karşılamak, operasyonel giderlerini ve kâr marjını finanse etmek için kullanılır. Primin belirlenmesi, oldukça karmaşık bir süreç olup, birçok farklı değişkenin titizlikle analiz edilmesini gerektirir. Temel olarak, sigorta primi, sigortacının belirli bir riskin gerçekleşme olasılığını ve gerçekleştiğinde yaratacağı maliyeti değerlendirerek belirlediği, sigortalının ödemeyi kabul ettiği bedeldir. Bu, sigortalının, tek başına karşılamakta zorlanacağı veya hiç karşılayamayacağı büyük finansal yüklerden korunmasını sağlar. Örneğin, bir trafik kazasında aracınızın pert kaydı alması durumunda, sigorta primleri sayesinde büyük bir maddi yükten kurtulursunuz. Sigorta şirketi, size ödenen bu tazminatı, tüm sigortalıların ödediği prim havuzundan karşılar. Bu havuzun sürdürülebilirliği ve adil dağılımı, primlerin doğru hesaplanmasıyla mümkündür.

Sigorta Primi Neden Değişkenlik Gösterir?

Sigorta primlerinin neden bu kadar değişken olduğunu hiç düşündünüz mü? Bir arkadaşınızın aynı marka ve model aracı için ödediği kasko priminin, sizin ödediğinizden çok daha düşük veya yüksek olması sizi şaşırttı mı? Bu değişkenliğin arkasında yatan temel prensip, ‘risk’ kavramıdır. Sigorta şirketleri, her sigortalının ve her sigorta konusunun taşıdığı riski ayrı ayrı değerlendirir. Daha yüksek risk, daha yüksek prim; daha düşük risk ise daha düşük prim anlamına gelir. Bu değerlendirme, istatistiksel verilere, geçmiş hasar kayıtlarına ve geleceğe yönelik öngörülere dayanır.

Örneğin, genç ve tecrübesiz bir sürücünün kaza yapma olasılığı, uzun yıllar boyunca hasarsızlık indirimi kazanmış deneyimli bir sürücüye göre daha yüksek kabul edilir. Benzer şekilde, büyük bir şehirde yaşayan birinin evine hırsız girme riski, kırsal bir bölgede yaşayan birine göre farklı değerlendirilir. Bu değişkenlik, sigorta sisteminin adil çalışmasını sağlayan temel bir mekanizmadır. Herkesin riski aynı olsaydı, primler de aynı olurdu; ancak bu durumda düşük risk taşıyanlar, yüksek risk taşıyanların maliyetini sübvanse etmek zorunda kalırdı. İşte bu yüzden primler kişiye, araca, konuta ve seçilen teminatlara göre özel olarak belirlenir.

Sigorta Primi Hangi Faktörlere Göre Belirlenir?

Sigorta primleri, adeta bir puzzle’ın parçaları gibi birçok farklı faktörün bir araya gelmesiyle oluşur. Bu faktörleri anlamak, priminizi neden o kadar ödediğinizi kavramanıza ve düşürme stratejilerinizi daha bilinçli geliştirmenize yardımcı olacaktır. İşte prim belirlemede rol oynayan başlıca faktörler:

1. Sigortalıya Ait Kişisel Faktörler

• Yaş ve Cinsiyet: Özellikle trafik ve kasko sigortalarında, genç ve deneyimsiz sürücülerin kaza yapma olasılığı istatistiksel olarak daha yüksek kabul edildiğinden primleri de genellikle daha yüksek olur. Cinsiyet faktörü de bazı sigorta türlerinde risk analizinde kullanılır.
• Hasar Geçmişi (Hasarsızlık İndirimi): En kritik faktörlerden biridir. Geçmiş dönemde kaza yapmamış veya sigortadan hasar tazminatı almamış sigortalılar, her yıl artan oranlarda Kasko Sigortası Hesaplama ve Trafik Sigortası Hesaplama primlerinde hasarsızlık indirimi kazanır. Bu indirim, primleri önemli ölçüde düşürebilir. Hasarsızlık koruma teminatı, küçük hasarlarda indirimin bozulmasını engellemeyi hedefler.
• Meslek Grubu: Bazı meslek grupları, sigorta şirketleri tarafından daha az riskli görülebilir ve bu durumlarda özel indirimler uygulanabilir.
• İkametgah ve Kullanım Amacı: Özellikle araç sigortalarında, büyük şehirlerdeki trafik yoğunluğu ve kaza riski, küçük şehirlere göre daha yüksek kabul edildiğinden primler de farklılaşır. Konut sigortasında ise suç oranları, deprem tarife grubu gibi bölgesel faktörler devreye girer.

2. Sigortalanan Değere Ait Faktörler (Araç, Konut vb.)

• Araç Marka, Model ve Yaş: Yedek parça maliyetleri, çalınma riski, araç performans verileri (gücü, hızı) ve aracın piyasa değeri prim üzerinde etkilidir. Lüks ve pahalı araçların primleri genellikle daha yüksektir.
• Aracın Hasar Kaydı ve Pert Kaydı: Daha önce hasar kaydı olan veya pert kaydı bulunan araçların riski artar, bu da primlere yansır.
• Konutun Yapısal Özellikleri: Bina yaşı, yapı malzemesi, kat sayısı, güvenlik sistemleri (alarm, kamera) ve bulunduğu kat konut sigortası primlerini etkiler. Özellikle deprem riski yüksek bölgelerde, deprem tarife grubu ve bina sağlamlığı hayati önem taşır.
• Sovtaj Değeri: Hasarlı bir aracın veya malın hurda değeri, sigorta şirketinin tazminat öderken elde edeceği geliri etkilediği için dolaylı yoldan prim hesaplamasında rol oynar.

3. Poliçe Kapsamına Ait Faktörler

• Teminat Limitleri: Poliçenizde belirlediğiniz teminat limitleri ne kadar yüksek olursa, sigorta şirketinin karşılaşabileceği risk de o kadar artar ve bu da prime yansır.
• Ek Teminatlar: Hırsızlık, sel, deprem, ferdi kaza, yol yardım gibi ana teminatlara ek olarak alınan her türlü ek teminat primi artırır.
• Muafiyet Payı: Hasar durumunda belli bir oranda zararı sigortalının üstlenmesi anlamına gelen muafiyet uygulaması, sigorta şirketinin ödeyeceği tazminatı azalttığı için primde indirim sağlar. Muafiyet payı ne kadar yüksek olursa, prim o kadar düşer.
• Aşkın Sigorta ve Eksik Sigorta: Sigortalanan değerin gerçek değerinden yüksek gösterilmesine aşkın sigorta, düşük gösterilmesine ise eksik sigorta denir. Her iki durum da poliçenin geçerliliği ve hasar anındaki tazminat ödemesi açısından risk taşır ve prim hesaplamasını yanıltıcı hale getirebilir.

4. Sigorta Şirketine ve Piyasaya Ait Faktörler

• Sigorta Şirketinin Politikaları ve Rekabet: Her sigorta şirketinin kendi risk değerlendirme algoritmaları ve fiyatlandırma stratejileri vardır. Piyasada yaşanan rekabet, şirketlerin primleri düşürmesine neden olabilir.
• Acente Komisyonu: Sigorta acenteleri, satışını yaptıkları poliçelerden belirli bir oranda komisyon alır. Bu komisyon da dolaylı olarak prim maliyetine yansır.
• Makro Ekonomik Faktörler: Enflasyon, döviz kurları, faiz oranları gibi ekonomik göstergeler, özellikle hasar maliyetlerini (yedek parça, onarım) etkilediği için primleri doğrudan etkiler. Yasal düzenlemeler ve sektördeki genel hasar frekansı da primlerin artmasına veya azalmasına neden olabilir.

Sigorta Primini Düşürmenin Etkili Yolları Nelerdir?

Sigorta primini düşürmek, bilinçli ve stratejik adımlar atmakla mümkündür. Amacımız, en ucuz poliçeyi bulmak değil, ihtiyaçlarımıza en uygun kapsamı, en uygun fiyata elde etmektir. İşte size Deva Sigorta Danışmanı’ndan pratik ve çözüm odaklı ipuçları:

Adım Adım Prim Düşürme Stratejileri

1. Hasarsızlık İndirimini Korumak ve Geliştirmek:
   • Dikkatli Sürücü Olun: Kaza yapmamak, priminizi düşürmenin en temel ve en etkili yoludur. Her yıl hasarsız geçirilen dönem, indirim oranınızı artırır.
   • Hasarsızlık Koruma Teminatı: Bazı sigorta şirketleri, küçük hasarlarda hasarsızlık indiriminizin bozulmamasını sağlayan ek teminatlar sunar. Bu teminatı değerlendirerek uzun vadede daha karlı çıkabilirsiniz.
   • SBM Sorgulama: Hasar geçmişinizi Sigorta Bilgi Merkezi (SBM) üzerinden düzenli olarak kontrol edin. Yanlış bir kaydın priminizi haksız yere yükseltmesini engelleyebilirsiniz.
2. Muafiyet Uygulamasını Akıllıca Kullanmak:
   • Risk Toleransınızı Belirleyin: Hasar anında ne kadarlık bir maliyeti cebinizden karşılayabileceğinizi düşünün. Bu miktar, muafiyet payınız olabilir.
   • Yüksek Muafiyet, Düşük Prim: Muafiyet oranını yükselttikçe, priminizde ciddi düşüşler gözlemleyebilirsiniz. Ancak küçük hasarlarda tüm maliyeti kendiniz karşılayacağınızı unutmayın.
3. Teminat Kapsamını İhtiyaçlara Göre Ayarlamak:
   • Gereksiz Teminatlardan Kaçının: Poliçenizdeki her ek teminat, primi artırır. Gerçekten ihtiyacınız olmayan teminatları çıkararak priminizi düşürebilirsiniz. Örneğin, aracınız eski ve değeri düşükse, mini onarım teminatı gibi ekstralar sizin için gereksiz olabilir.
   • Teminat Limitlerini Optimize Edin: Bazı teminatların limitleri, sizin için gereğinden yüksek olabilir. Bu limitleri makul seviyelere çekmek, primde tasarruf sağlayabilir. Ancak limitleri çok düşürmek, olası bir büyük hasarda yetersiz kalmanıza neden olabilir.
4. Farklı Sigorta Şirketlerinden Teklif Almak:
   • Karşılaştırma Yapın: Sigorta şirketlerinin risk algoritmaları ve fiyatlandırma politikaları farklıdır. Aynı teminatlar için bile farklı şirketler arasında önemli fiyat farkları olabilir. Deva Sigorta gibi platformlar üzerinden kolayca Kasko Sigortası Hesaplama ve Trafik Sigortası Hesaplama teklifleri alarak en uygun fiyatı bulabilirsiniz.
   • Acente Komisyonunun Etkisi: Bazı acenteler, belirli şirketlerle daha özel anlaşmalara sahip olabilir. Bu da size daha iyi fiyatlar sunmalarını sağlayabilir.
5. Ödeme Şeklini Değerlendirmek:
   • Peşin Ödeme İndirimleri: Birçok sigorta şirketi, primin tamamını peşin ödeyen müşterilerine indirim uygular. Eğer bütçeniz uygunsa, bu seçeneği değerlendirmek mantıklı olacaktır.
   • Taksitlendirme Seçenekleri: Peşin ödeme yapamıyorsanız, en uygun taksitlendirme seçeneklerini araştırın ve ek faiz yüklerinin olmadığı kampanyaları takip edin.
6. Poliçe Vade Tarihi ve Yenileme Dönemi Takibi:
   • Erken Yenileme Avantajları: Poliçe vade tarihi bitmeden belirli bir süre önce (örneğin 30 gün) yenileme yapan müşterilere özel indirimler sunulabilir.
   • Zeyilname ile Değişiklikler: Poliçe süresi içinde aracınızda güvenlik sistemleri eklemek, ikametgah değiştirmek gibi durumlar priminizi etkileyebilir. Bu değişiklikleri zeyilname ile poliçenize işletmek, gelecek dönem primlerinizde avantaj sağlayabilir.
7. Güvenlik Önlemlerini Artırmak:
   • Araç Güvenlik Sistemleri: Alarm, immobilizer, takip sistemi gibi güvenlik donanımları, aracın çalınma riskini azalttığı için kasko primlerinde indirim sağlayabilir.
   • Konut Güvenlik Sistemleri: Alarm, kamera, çelik kapı gibi önlemler konut sigortasında hırsızlık riskini düşürerek primde avantaj yaratır.
8. Tek Bir Şirketle Çalışmanın Avantajları:
   • Çoklu Poliçe İndirimleri: Bazı sigorta şirketleri, aynı müşteriye birden fazla sigorta (kasko, konut, sağlık vb.) yapıldığında özel indirimler sunar. Bu, sadakat indirimi olarak da adlandırılabilir.
9. Doğru ve Şeffaf Bilgi Vermek:
   • Gerçek Beyan: Sigorta başvurusu sırasında aracınızın gerçek durumu, kullanım amacı, hasar geçmişiniz gibi bilgileri doğru ve eksiksiz vermek hem priminizin doğru hesaplanmasını sağlar hem de olası bir hasar anında sorun yaşamanızı engeller. Aşkın sigorta veya eksik sigorta durumlarından kaçınmak için değer beyanında dürüst olun.

Aşkın Sigorta ve Eksik Sigorta: Primleri Nasıl Etkiler?

Sigorta primini düşürme çabalarınızda, sigortalanan değerin doğru beyan edilmesi hayati öneme sahiptir. Burada karşımıza iki kavram çıkar: aşkın sigorta ve eksik sigorta. Her ikisi de, prim ödemeleriniz ve olası bir hasar anında alacağınız tazminat miktarı üzerinde ciddi etkilere sahiptir.

Aşkın Sigorta Nedir?

Aşkın sigorta, sigorta bedelinin, sigorta konusunun gerçek ve piyasa değerinden daha yüksek gösterilmesidir. Yani, 100.000 TL değerindeki bir araca 150.000 TL üzerinden kasko yaptırmak gibi düşünebilirsiniz. Peki, bu durum primi nasıl etkiler? Elbette priminiz, daha yüksek bir bedel üzerinden hesaplandığı için gereğinden fazla olur. Ancak daha da önemlisi, Türk Ticaret Kanunu’na göre, aşkın sigorta durumunda, sigorta bedeli ile gerçek değer arasındaki fark geçersiz sayılır. Yani, bir hasar durumunda sigorta şirketi size aracınızın gerçek değeri olan 100.000 TL’yi öder, fazlasını değil. Siz ise gereksiz yere daha yüksek prim ödemiş olursunuz. Bu durum, hem bütçeniz için bir israf hem de etik olmayan bir yaklaşımdır.

Eksik Sigorta Nedir?

Eksik sigorta ise tam tersi bir durumdur; sigorta bedelinin, sigorta konusunun gerçek ve piyasa değerinden daha düşük gösterilmesidir. Örneğin, 100.000 TL değerindeki bir araca 70.000 TL üzerinden kasko yaptırmak. Bu durum ilk bakışta priminizi düşürüyor gibi görünse de, olası bir hasar anında size büyük bir mağduriyet yaşatabilir. Eksik sigorta durumunda, hasar meydana geldiğinde sigorta şirketi, hasarın tamamını değil, sigorta bedelinin gerçek değere oranını öder. Buna ‘oranlama kuralı’ denir. Yani, 100.000 TL’lik aracınız 50.000 TL’lik bir hasar alırsa ve siz 70.000 TL üzerinden sigorta yaptırdıysanız, sigorta şirketi size 50.000 TL’nin tamamını değil, (70.000/100.000) * 50.000 = 35.000 TL öder. Kalan 15.000 TL’yi cebinizden karşılamak zorunda kalırsınız. Bu nedenle, sigortalanacak malın gerçek değerini doğru beyan etmek, hem yasal hem de finansal açıdan kritik öneme sahiptir.

Rücu Hakkı ve Sovtaj Değeri: Primle İlişkisi Nedir?

Sigorta primlerinin belirlenmesinde doğrudan etkili olmasa da, sigorta şirketlerinin maliyetlerini ve dolayısıyla uzun vadede prim politikalarını etkileyen iki önemli kavram daha vardır: rücu hakkı ve sovtaj değeri.

Rücu Hakkı Nedir?

Rücu hakkı, sigorta şirketinin, sigortalıya ödediği tazminatı, hasara neden olan üçüncü kişiden (veya kusurlu taraftan) geri isteme hakkıdır. Örneğin, trafik sigortanız kapsamında bir kaza yaptınız ve kusurlu taraf siz değilsiniz. Sizin sigorta şirketiniz, karşı tarafın hasarını öder, ancak daha sonra bu ödediği tutarı kusurlu olan üçüncü kişinin sigorta şirketinden veya doğrudan kendisinden talep edebilir. Bu durum, sigorta şirketinin zararını minimize etmesini sağlar. Sigorta şirketinin rücu hakkını etkin kullanabilmesi, genel hasar maliyetlerini düşürür ve bu da uzun vadede primlerin daha stabil kalmasına katkıda bulunabilir. Ancak rücu edilemeyen, şirketin kendi kasasından karşılamak zorunda kaldığı hasarlar, genel risk havuzunu ve dolayısıyla gelecek dönem primlerini etkileyebilir.

Sovtaj Değeri Nedir?

Sovtaj değeri, pert kaydı olan veya ağır hasarlı bir aracın/malın, onarılamaz hale geldiğinde kalan hurda değeridir. Sigorta şirketleri, bir araç pert olduğunda sigortalıya aracın piyasa değerini öder ve ardından pert olan aracı devralır. Bu aracın parçalarını satarak veya hurda olarak değerlendirerek elde ettiği gelire sovtaj değeri denir. Sigorta şirketleri, pert olan aracı satarak elde ettikleri sovtaj değeri sayesinde ödedikleri tazminatın bir kısmını geri kazanır. Sovtaj değeri ne kadar yüksek olursa, sigorta şirketinin net hasar maliyeti o kadar düşük olur. Bu da, prim hesaplamalarında dolaylı bir etki yaratır; çünkü şirketlerin genel hasar yükünü hafifleterek daha rekabetçi primler sunmalarına olanak tanır. Özellikle ikinci el piyasasında parça değeri yüksek olan araçların sovtaj değeri daha yüksek olabilir ve bu, o araçların kasko primlerinde bir miktar avantaj sağlayabilir.

Zorunlu Prim Borcu ve Sonuçları

Sigorta poliçenizi yaptırdınız ve prim ödemesi konusunda bir aksaklık yaşadınız. Peki, zorunlu prim borcu ödenmezse ne gibi sonuçlarla karşılaşırsınız? Bu durum, sigorta güvencenizin devamlılığı açısından hayati önem taşır ve oldukça ciddi sonuçlar doğurabilir.

Poliçenizin İptali ve Güvencesiz Kalma

Sigorta sözleşmeleri genellikle primin zamanında ödenmesi şartına bağlıdır. Eğer priminizi (veya taksitlerini) vadesinde ödemezseniz, sigorta şirketi size genellikle 15 günlük bir ihtar süresi tanır. Bu süre içinde de ödeme yapılmazsa, sigorta sözleşmeniz tek taraflı olarak feshedilebilir. Poliçenizin iptal edilmesi demek, o andan itibaren herhangi bir riskin gerçekleşmesi durumunda sigorta şirketinden tazminat talep edemeyeceğiniz anlamına gelir. Örneğin, zorunlu trafik sigortanızın prim borcu yüzünden iptal olması durumunda, bir kazaya karıştığınızda karşı tarafa vereceğiniz tüm zararı cebinizden ödemek zorunda kalırsınız. Bu, on binlerce, hatta yüz binlerce lirayı bulabilecek bir maliyet olabilir.

Yasal Yükümlülükler ve Cezalar

Özellikle zorunlu sigorta türlerinde (Zorunlu Trafik Sigortası, DASK vb.) prim borcunu ödememek ve poliçesiz kalmak, sadece güvencesiz kalmakla kalmaz, aynı zamanda yasal yaptırımlarla da karşılaşmanıza neden olur. Örneğin, zorunlu trafik sigortanız olmadan trafiğe çıkmak, trafik denetimlerinde ceza almanıza, aracınızın trafikten men edilmesine ve otopark çekici ücretleri gibi ek masraflara katlanmanıza yol açar. Ayrıca, poliçesiz geçen her gün için günlük prim ceza farkı uygulanır ve bu da yenileme priminizi artırır.

Hasarsızlık İndiriminin Kaybı

Poliçe yenileme döneminizde priminizi ödememeniz, sadece poliçenizin iptaline değil, aynı zamanda yıllardır biriktirdiğiniz hasarsızlık indiriminizin de bozulmasına neden olabilir. Sigorta şirketleri, belirli bir süre (genellikle 30 gün) primsiz kalan poliçeleri, yenileme durumunda ‘hasarsızlık indirimi hakkını kaybetmiş’ olarak değerlendirebilir. Bu da, yeni poliçenizde çok daha yüksek bir prim ödemeniz anlamına gelir.

Kredi Kayıt Notuna Etki

Bazı durumlarda, özellikle büyük prim borçları veya sigorta şirketinin alacak tahsilat süreçleri sonucunda, ödenmeyen prim borçları kredi kayıt notunuzu (KKB notu) olumsuz etkileyebilir. Bu da gelecekte bankalardan kredi veya kredi kartı almanızı zorlaştırabilir.

Gördüğünüz gibi, sigorta primi borcunu hafife almak, kısa vadeli bir tasarruf gibi görünse de, uzun vadede çok daha büyük maddi ve hukuki sorunlara yol açabilir. Bu nedenle, poliçe vade tarihi geldiğinde prim ödemelerinizi düzenli olarak takip etmek ve varsa zorunlu prim borcu durumunu hızla çözmek büyük önem taşır.

Bilinçli Sigortalı Olmak, Bütçenizi Korumaktır

Sigorta primleri, hayatımızın bir gerçeği. Ancak bu gerçeği, bilinçli ve stratejik bir yaklaşımla yönetmek sizin elinizde. Bu kapsamlı rehberde gördüğünüz gibi, Sigorta Primi Nedir, Nasıl Düşürülür? sorusunun cevabı tek bir formülle sınırlı değil; aksine, kişisel faktörlerden araç özelliklerine, teminat seçimlerinden piyasa koşullarına kadar pek çok değişkenin ustaca yönetilmesini gerektiriyor.

Deva Sigorta olarak, sizlere sadece poliçe satmakla kalmıyor, aynı zamanda sigorta dünyasının karmaşık görünen denklemlerini anlaşılır hale getirerek, en doğru ve en ekonomik kararları vermeniz için rehberlik etmeyi misyon ediniyoruz. Unutmayın, en ucuz sigorta her zaman en iyi sigorta değildir; ancak ihtiyaçlarınızı tam karşılayan, sizi gereksiz maliyetlerden koruyan ve bütçenize dost olan sigorta, en akıllıca tercihtir.

Poliçe vade tarihi yaklaşırken veya yeni bir sigorta ihtiyacınız doğduğunda, bu rehberdeki bilgileri kullanarak adımlarınızı daha sağlam atabilirsiniz. Farklı şirketlerden teklif almayı, hasarsızlık indiriminizi korumayı, muafiyet seçeneklerini değerlendirmeyi ve teminatlarınızı gözden geçirmeyi ihmal etmeyin. Unutmayın, doğru bilgi ve doğru danışmanlık, sigorta primlerinizi düşürmenin anahtarıdır. Deva Sigorta olarak, her zaman yanınızdayız.